Transformacja cyrkularna Opolskiego

Opolskie szuka sposobów na lepsze wykorzystanie lokalnych zasobów i rozwój gospodarki przyjaznej środowisku. Podczas III spotkania regionalnego projektu iCEAR mówiono m.in. o europejskich doświadczeniach, czy rozwiązaniach prezentowanych podczas wizyt studyjnych. Celem jest wypracowanie działań, które pomogą rozwijać gospodarkę cyrkularna na obszarach wiejskich.

Transformacja cyrkularna to znacznie więcej niż segregowanie odpadów i ich recykling. To sposób myślenia w którym surowce i materiały powinny być wykorzystywane możliwie najdłużej, a produkty uboczne jednych procesów mogą stawać się wartościowym zasobem dla kolejnych. Takie holistyczne podejście pozwala ograniczać zużycie surowców, zmniejszać koszty działalności i tworzyć nowe możliwości rozwoju przedsiębiorstw. Szczególne znaczenie ma w przypadku obszarów wiejskich, które dysponują lokalnymi zasobami, potencjałem rolnictwa i przetwórstwa oraz możliwościami budowania nowych powiązań gospodarczych.

– Gospodarka o obiegu zamkniętym stwarza możliwość bardziej efektywnego wykorzystania zasobów, ograniczania strat i kosztów działalności, a jednocześnie otwiera nowe możliwości rozwoju gospodarczego – tłumaczy Marcin Staniszewski, koordynator projektu.

Projekt iCEAR (Integrated Circular Economy Action Plans for Rural Areas), w którym uczestniczy Opolskie Centrum Rozwoju Gospodarki, łączy partnerów z dziewięciu państw europejskich. Wspólnie analizują oni, jak skuteczniej uwzględniać zasady gospodarki o obiegu zamkniętym w regionalnych i lokalnych politykach rozwoju. Ważnym zadaniem jest identyfikowanie interesariuszy, określanie ich ról i budowanie sieci współpracy, która pozwoli przekładać dobre pomysły na konkretne działania. Istotne jest również zaangażowanie przedsiębiorców, którzy powinni uczestniczyć w tym procesie od samego początku.

Pracujemy dla konkretnych zmian

III spotkanie regionalne projektu iCEAR było okazją do rozmowy o dobrych praktykach zagranicznych partnerów oraz lokalnych doświadczeniach związanych z wdrażaniem gospodarki cyrkularnej. Ważnym elementem spotkania była kontynuacja dialogu międzysektorowego, w którym uczestniczą przedstawiciele samorządu, środowiska naukowego, przedsiębiorstw i instytucji działających na rzecz rozwoju regionu.

– Celem jest rozwijanie przestrzeni dla regularnej wymiany informacji o podejmowanych inicjatywach, prezentowania doświadczeń i nawiązywania współpracy. Takie kontakty mogą stać się podstawą szerszej sieci współpracy w obszarze GOZ, w której coraz większą rolę powinni odgrywać również przedsiębiorcy. To właśnie firmy, obok administracji i nauki, mają istotny wpływ na praktyczne wdrażanie rozwiązań cyrkularnych i rozwój nowych modeli biznesowych – zaznacza Marcin Staniszewski.

Zmiana tradycyjnego, liniowego modelu gospodarki, opartego na schemacie: pozyskanie surowców, produkcja, konsumpcja i wyrzucenie, wymaga czegoś więcej niż nowych technologii. Potrzebne jest podejście, w którym już na etapie planowania produkcji uwzględnia się możliwości ponownego wykorzystania materiałów, ograniczania strat i wydłużania życia produktów. Ważna jest również współpraca przedsiębiorstw, ponieważ to, co dla jednej firmy stanowi pozostałość produkcyjną, dla innej może być wartościowym surowcem.

Opolskie przykłady

Spotkanie było również okazją do podsumowania wizyty studyjnej partnerów projektu w województwie opolskim, która odbyła się w czerwcu. Jej tematem były technologie i praktyczne zastosowania gospodarki o obiegu zamkniętym w przemyśle. Uczestnicy mieli możliwość poznania rozwiązań stosowanych przez Heidelberg Materials Polska, Metsä Tissue Polska oraz badań i technologii Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutu Chemii Surowców Odnawialnych w Kędzierzynie-Koźlu.

Prezentowane przykłady pokazały, że transformacja cyrkularna jest obecna  w różnych sektorach gospodarki naszego regionu. Dotyczą zarówno ograniczania zużycia wody, energii i surowców w procesach produkcyjnych, jak i ponownego wykorzystania materiałów czy poszukiwania nowych zastosowań dla produktów ubocznych. To ważne doświadczenia, ponieważ pokazują, że transformacja cyrkularna nie oznacza rezygnacji z rozwoju przemysłu. Wręcz przeciwnie, może sprzyjać innowacjom, wzrostowi produkcji, poprawie efektywności i wzmacnianiu konkurencyjności przedsiębiorstw.

Dr hab. Anna Poliwoda, dyrektor MCBR Uniwersytetu Opolskiego, przedstawiła możliwości wykorzystania zaplecza badawczego i wiedzy naukowej w rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym. Badania laboratoryjne i terenowe wspierają poszukiwanie nowych zastosowań dla lokalnych surowców, biomasy i materiałów wtórnych, a także ocenę ich właściwości i wpływu na środowisko. Współpraca nauki z przedsiębiorstwami pozwala sprawdzać potencjał takich rozwiązań i przekładać wyniki badań na praktyczne zastosowania w gospodarce.

Od dobrych praktyk do lepszych instrumentów wsparcia

Jednym z ważnych kierunków rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym jest biogospodarka, łącząca wykorzystanie odnawialnych zasobów z zasadami ponownego zagospodarowania materiałów i produktów ubocznych. Szczególne możliwości w tym zakresie mają obszary wiejskie, gdzie rolnictwo, przetwórstwo spożywcze i inne sektory mogą tworzyć nowe powiązania oparte na lokalnie dostępnych zasobach.

Przykładem może być wykorzystanie pozostałości z produkcji rolnej lub przetwórstwa spożywczego do wytwarzania nowych produktów, materiałów czy bioproduktów. W takim modelu zasoby, które dotychczas nie były w pełni wykorzystywane, mogą zyskać dodatkową wartość gospodarczą. Powstają również możliwości współpracy między przedsiębiorstwami, które mogą wzajemnie wykorzystywać dostępne surowce i produkty uboczne. Tutaj również wieloletnie doświadczenia z innych sektorów i sieciowanie może być bardzo cenne.

Aby takie rozwiązania mogły się rozwijać, potrzebne jest zaangażowanie biznesu, nauki, administracji i instytucji otoczenia biznesu. Przedsiębiorcy powinni być nie tylko odbiorcami proponowanych rozwiązań, ale przede wszystkim ich współtwórcami. To oni najlepiej znają swoje procesy produkcyjne, potrzeby technologiczne i możliwości wykorzystania dostępnych zasobów. Spotkanie regionalne w Opolu jest częścią planu tworzenie warunków sprzyjających do współpracy, łączenie partnerów i wspieranie rozwoju nowych łańcuchów wartości.

Od dobrych praktyk do lepszych instrumentów wsparcia

Współpraca w ramach iCEAR ma wymiar nie tylko edukacyjny i promocyjny. Jej ważnym celem jest wypracowanie zintegrowanego planu działań na rzecz rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym oraz doskonalenie instrumentów polityki regionalnej i lokalnej. W przypadku województwa opolskiego szczególne znaczenie ma analiza możliwości lepszego uwzględnienia zasad GOZ w programie Fundusze Europejskie dla Opolskiego 2021–2027, który stanowi główny instrument polityki wspierania innowacyjności i rozwoju gosodarki regionu, między innymi w obszarze gospodarki odpadami, czystej energii i ochrony środowiska.

Doświadczenia partnerów pokazują, że poszczególne regiony mierzą się z podobnymi wyzwaniami, choć wykorzystują różne narzędzia. W Irlandii rozwijane są lokalne inicjatywy ponownego wykorzystania tekstyliów i zagospodarowania odpadów żywnościowych. W Finlandii dużą wagę przywiązuje się do danych dotyczących przepływów materiałowych i wspólnego planowania działań kilku gmin. Z kolei doświadczenia niemieckie i francuskie wskazują na znaczenie łączenia polityki klimatycznej, gospodarczej i środowiskowej.

W dziedzinie regionalnych strategii dla rozwoju GOZ prym wiedzie francuski region Centre-Val de Loire. Dobrą praktyką, z której czerpać może Województwo Opolskie jest założenie, że gospodarka obiegu zamkniętego może jednocześnie służyć ochronie środowiska, zwiększać konkurencyjność przedsiębiorstw, tworzyć miejsca pracy i wzmacniać niezależność gospodarczą regionu.

Strategia z tego regionu została przygotowana poprzez współpracę administracji regionalnej z przedsiębiorstwami, samorządami, organizacjami społecznymi, klastrami, uczelniami, laboratoriami i organizacjami odpowiedzialności producenta. Określa 23 działania skierowane do pięciu grup: przedsiębiorstw, branż, nauki i edukacji, terytoriów oraz administracji regionalnej. Celem strategii jest transformacja cyrkularna jako jeden z kluczowych kierunków rozwoju gospodarczego w oparciu o istniejący regionalny system monitorowania i zarządzania zagospodarowaniem odpadów.

Wymiana wiedzy i doświadczeń pozwala oceniać, które rozwiązania można dostosować do warunków województwa opolskiego. Dzięki temu projekt iCEAR stwarza przestrzeń do wypracowania działań, które mogą przynieść korzyści zarówno mieszkańcom, przedsiębiorcom, jak i środowisku. Rozwój gospodarki cyrkularnej to bowiem nie tylko odpowiedź na wyzwania ekologiczne, ale również szansa na lepsze wykorzystanie potencjału regionu, wzmacnianie lokalnej przedsiębiorczości i tworzenie nowych możliwości rozwoju obszarów wiejskich.