Jak skutecznie łączyć rozwój gospodarczy z troską o środowisko i potrzebami lokalnych społeczności? Odpowiedzi na to pytanie szukali w Finlandii przedstawiciele województwa opolskiego, wymieniając doświadczenia z europejskimi ekspertami w ramach projektu Rural COOP współfinansowanemu przez Unię Europejską w ramach programu Interreg Europe.
W dniach 2-3 września 2026 r. w Oulu w Finlandii odbyła się pierwsza wizyta studyjna partnerów projektu Rural COOP w ramach programu Interreg Europe, poświęcona zrównoważonemu rozwojowi obszarów wiejskich, gospodarce o obiegu zamkniętym oraz współpracy regionalnej. W wydarzeniu uczestniczyła delegacja województwa opolskiego, reprezentująca obszary rozwoju gospodarczego, nauki i innowacji oraz planowania przestrzennego.
W skład opolskiej delegacji weszli Przemysław Burtny, Marcin Staniszewski z Opolskiego Centrum Rozwoju Gospodarki (OCRG), dr inż. Daria Frączak, dyrektor Instytutu Ciężkiej Syntezy Organicznej Sieci Badawczej Łukasiewicz, oraz Arkadiusz Tkocz, zastępca dyrektora Departamentu Planowania Przestrzennego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego.
Uczestnicy reprezentowali uzupełniające się kompetencje eksperckie, dzięki którym możliwe było spojrzenie na wyzwania rozwoju obszarów pozamiejskich z perspektywy gospodarki, innowacji technologicznych, efektywnego wykorzystania zasobów i zintegrowanego planowania regionalnego.
Europejska współpraca na rzecz rozwoju obszarów wiejskich
Projekt Rural COOP, realizowany w ramach programu Interreg Europe i współfinansowany ze środków Unii Europejskiej, koncentruje się na poszukiwaniu skutecznych sposobów wspierania zrównoważonego i zintegrowanego rozwoju obszarów pozamiejskich. Ważnym elementem przedsięwzięcia jest wymiana doświadczeń między regionami oraz identyfikowanie rozwiązań, które można dostosować do lokalnych potrzeb.
Podczas spotkania w Finlandii partnerzy projektu poznawali lokalne dobre praktyki, analizowali instrumenty polityki regionalnej i uczestniczyli w warsztatach poświęconych potrzebom rozwojowym poszczególnych terytoriów. Uzupełnieniem wizyty była wymiana online z przedstawicielami szwedzkiego regionu Sörmland, którzy zaprezentowali inicjatywy związane z gospodarką o obiegu zamkniętym.
Dla przedstawicieli województwa opolskiego spotkanie stanowiło okazję do skonfrontowania doświadczeń regionu z rozwiązaniami wdrażanymi w innych częściach Europy, a także do oceny ich potencjału w kontekście regionalnych polityk rozwojowych.
Jak podkreśla Marcin Staniszewski, koordynator projektu Rural COOP w województwie opolskim, międzynarodowa współpraca pozwala spojrzeć na lokalne wyzwania z szerszej perspektywy.
– Rozwój obszarów wiejskich wymaga dziś łączenia różnych kompetencji i doświadczeń. Nie wystarczy koncentrować się wyłącznie na gospodarce czy infrastrukturze. Potrzebujemy rozwiązań, które uwzględniają również kwestie środowiskowe, innowacyjność, potrzeby mieszkańców i długofalowe planowanie. Rural COOP daje nam możliwość poznawania takich rozwiązań oraz analizowania, jak można wykorzystać je w warunkach województwa opolskiego – mówi Marcin Staniszewski.
Zrównoważony rozwój zaczyna się lokalnie
Jednym z ważnych punktów programu była wizyta w gminie Ii, która rozwija działania na rzecz zrównoważonego rozwoju i ograniczania wpływu lokalnej społeczności na środowisko.
Uczestnicy poznali między innymi model 50/50, angażujący placówki edukacyjne w oszczędzanie energii i innych zasobów. Rozwiązanie polega na wspólnym monitorowaniu zużycia oraz wdrażaniu działań poprawiających efektywność energetyczną. Uzyskane oszczędności finansowe mogą być częściowo przeznaczane na potrzeby placówek, co wzmacnia zaangażowanie uczestników i pokazuje wymierne korzyści podejmowanych działań.
Fiński przykład pokazał, że transformacja ekologiczna może być skuteczniejsza, gdy mieszkańcy i lokalne instytucje stają się jej aktywnymi uczestnikami. Ważne są nie tylko inwestycje, lecz także edukacja, odpowiedzialne zarządzanie zasobami oraz mechanizmy zachęcające do zmiany codziennych praktyk.
– Szczególnie cenne są rozwiązania, które łączą cele środowiskowe z konkretnymi korzyściami dla lokalnych społeczności. Model 50/50 pokazuje, że odpowiedzialne gospodarowanie energią może jednocześnie ograniczać koszty i budować świadomość ekologiczną. Warto analizować takie przykłady pod kątem możliwości ich wykorzystania w polskich samorządach, z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań i dostępnych instrumentów wsparcia – zaznacza Marcin Staniszewski.
Gospodarka o obiegu zamkniętym jako szansa rozwojowa
Partnerzy projektu poznali przykłady działań wspierających ponowne wykorzystanie produktów, ograniczanie ilości odpadów oraz budowanie lokalnych modeli gospodarczych opartych na efektywnym wykorzystaniu zasobów.
Jednym z prezentowanych rozwiązań było ReTuna Recycling Mall w Eskilstunie czyli centrum handlowe, w którym używane przedmioty są przygotowywane do ponownego wykorzystania, naprawiane, odnawiane lub przetwarzane, a następnie wprowadzane ponownie do obiegu. Uczestnicy poznali również inicjatywę Katrineholm Reuse Centre oraz projekt Sörmloop.
Przykłady te pokazują, że gospodarka o obiegu zamkniętym nie ogranicza się do segregacji i recyklingu. Obejmuje również rozwój usług naprawczych, ponowne wykorzystanie materiałów, nowe modele biznesowe i współpracę przedsiębiorstw z samorządami oraz mieszkańcami.
Dla regionów takich jak województwo opolskie istotne jest rozpoznanie możliwości łączenia korzyści środowiskowych z rozwojem przedsiębiorczości i lokalnego rynku usług. Przedstawione rozwiązania mogą stanowić inspirację do dalszej analizy możliwości rozwoju inicjatyw cyrkularnych, dostosowanych do potencjału gospodarczego regionu.
– Gospodarka o obiegu zamkniętym powinna być postrzegana nie tylko jako odpowiedź na wyzwania środowiskowe, lecz także jako przestrzeń dla innowacji i rozwoju gospodarczego. Ponowne wykorzystanie produktów, naprawa, odzyskiwanie materiałów czy tworzenie nowych usług mogą otwierać możliwości dla przedsiębiorców i lokalnych społeczności. Kluczowe jest budowanie współpracy między samorządami, nauką i biznesem, aby dobre pomysły mogły znaleźć praktyczne zastosowanie – mówi Marcin Staniszewski.
Gospodarka, nauka i planowanie przestrzenne
Udział delegacji województwa opolskiego w wizycie studyjnej miał istotny wymiar ekspercki. Przedstawiciele z Opolskiego Centrum Rozwoju Gospodarki wnosili do dyskusji perspektywę rozwoju gospodarczego, innowacyjności oraz możliwości wykorzystania doświadczeń zagranicznych w działaniach wspierających regionalną konkurencyjność.
Dr inż. Daria Frączak, dyrektor Instytutu Ciężkiej Syntezy Organicznej Sieci Badawczej Łukasiewicz, dzieliła się wiedzą dotyczącą wdrażania inicjatyw gospodarki o obiegu zamkniętym oraz związanych z nimi szans i wyzwań. Jej udział pozwalał uwzględnić naukowy i technologiczny wymiar transformacji cyrkularnej.
Arkadiusz Tkocz, zastępca dyrektora Departamentu Planowania Przestrzennego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego, reprezentował perspektywę planowania przestrzennego i zintegrowanego rozwoju terytorialnego. To szczególnie ważny aspekt w dyskusji o przyszłości obszarów wiejskich, gdzie decyzje dotyczące infrastruktury, zagospodarowania przestrzeni i dostępności usług wpływają na możliwości rozwoju społecznego i gospodarczego.
– Naszym zadaniem jest nie tylko poznawanie dobrych praktyk, ale przede wszystkim ocena, które z nich mogą przynieść realną wartość w województwie opolskim. Współpraca instytucji rozwoju gospodarczego, środowiska naukowego i administracji regionalnej pozwala spojrzeć na te zagadnienia kompleksowo. Dzięki temu możemy lepiej identyfikować możliwości wykorzystania doświadczeń partnerów w działaniach na rzecz innowacyjności, zrównoważonego rozwoju i wzmacniania lokalnych społeczności – podsumowuje Marcin Staniszewski.
Dobre praktyki zaprezentowane podczas spotkania mogą stanowić punkt wyjścia do dalszych analiz prowadzonych w ramach projektu Rural COOP. Ich wartość polega na możliwości dostosowania sprawdzonych rozwiązań do potrzeb innych regionów, a nie na mechanicznym kopiowaniu gotowych modeli.
Dla województwa opolskiego udział w projekcie oznacza możliwość rozwijania współpracy międzynarodowej, pozyskiwania wiedzy eksperckiej i poszukiwania nowych kierunków wspierania rozwoju obszarów pozamiejskich.
Wyjazd do Finlandii został zrealizowany w ramach projektu Rural COOP, współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach programu Interreg Europe.
Tekst opracowano w oparciu o publikację: Rural COOP learns from Finnish and Swedish good practices.
