Jak skutecznie wspierać producentów żywności regionalnej, tradycyjnej i ekologicznej oraz pomagać produktom z potencjałem zdobywać oznaczenia geograficzne? Tego m.in. uczy się Opolszczyzna dzięki udziałowi w europejskim projekcie SMEOrigin. Szczególnie inspirujące okazały się doświadczenia austriackiego regionu Styria i Francji, gdzie lokalne produkty stały się ważnym elementem gospodarki, turystyki i promocji regionu.
Projekt SMEOrigin, realizowany z udziałem Opolskiego Centrum Rozwoju Gospodarki w ramach Interreg Europe, zakłada wymianę doświadczeń między siedmioma europejskimi regionami. Jednym z najważniejszych elementów projektu były wyjazdy studyjne i bezpośrednie spotkania z producentami, instytucjami oraz organizacjami, które z lokalnych produktów zbudowały rozpoznawalne marki regionalne.
– Najważniejsza lekcja z projektu jest dla nas bardzo konkretna: nie chodzi wyłącznie o wspieranie produktów, które już mają oznaczenia geograficzne. Chcemy tworzyć usługi i mechanizmy wsparcia również dla tych producentów, których produkty mają potencjał, aby w przyszłości takie oznaczenia uzyskać – mówi Marcin Staniszewski, lider projektu z OCRG. – Wyjazdy studyjne pokazały nam, że droga do sukcesu prowadzi przez współpracę producentów, jakość, wspólną promocję i konsekwentne budowanie marki miejsca.
„Zielone serce Styrii”. Inspiracja dla Opolszczyzny
Szczególnie ważnym punktem wymiany doświadczeń była Styria i austriackie „zielone serce”, region kojarzony z wysoką jakością żywności, rolnictwem ekologicznym i produktami regionalnymi. Symbolem Styrii stał się olej z pestek dyni, określany jako „zielone złoto Styrii”. Jego sukces nie jest jednak historią jednego producenta. To efekt współpracy całego sektora, ochrony jakości, wspólnej promocji i konsekwentnego powiązania produktu z regionem.
– W Styrii nauczyliśmy się, że produkt może być czymś więcej niż tylko towarem. Może stać się ambasadorem całego regionu. „Zielone serce Styrii” to bardzo dobry przykład tego, jak produkty bio, lokalne rolnictwo, gastronomia, turystyka i wspólna marka mogą wzajemnie się wzmacniać – podkreśla Marcin Staniszewski.
Wzorem może być Styryjska Agencja Rozwoju Gospodarczego czyli Steirische Wirtschaftsförderungsgesellschaft (SFG), pełniąca funkcję lidera projektu. Austriacy pokazują, jak połączyć rozwój przedsiębiorczości z promocją regionalnej żywności, produktów ekologicznych, turystyką i silną marką miejsca.
Dla Opolszczyzny może to być ważny kierunek rozwoju. Istniejące produkty regionalne, takie jak kołocz, niemodliński karp, ale również sery, oleje, wina czy tradycyjne potrawy, mogą być traktowane jako potencjalni ambasadorzy regionu. Jednocześnie wsparcie powinno obejmować produkty, które dopiero budują swoją pozycję i mogą w przyszłości ubiegać się o ochronę pochodzenia.
Austria, Francja i wspólna marka
Podczas spotkań studyjnych i wizyt u europejskich partnerów szczególnie mocno wybrzmiała jeszcze jedna zasada: producenci nie muszą ze sobą konkurować, aby odnieść sukces. Mogą wspólnie budować markę swojego regionu.
Dobrym przykładem jest hiszpański ryż z Murcji (Arroz de Calasparra) posiadający chronione oznaczenie pochodzenia. Producenci, zamiast działać wyłącznie indywidualnie, wykorzystują wspólną markę i współpracę do promocji produktu oraz pozyskiwania środków na jego rozwój.
Podobne podejście można było obserwować podczas spotkań we Francji, gdzie partnerzy projektu prezentowali produkty będące wizytówkami poszczególnych regionów.
– Właśnie takie przykłady chcemy przenieść na grunt opolski. Potrzebujemy nie tylko promocji pojedynczych produktów, ale całego systemu usług dla producentów: od rozwoju produktu i jakości, przez przygotowanie do certyfikacji, po marketing, sprzedaż i połączenie produktu z turystyką – wskazuje Marcin Staniszewski.
SMEOrigin i „Opolskie Innowacyjne 2”
Doświadczenia zdobywane w projekcie SMEOrigin mogą zostać wykorzystane również w ramach działań województwa opolskiego związanych z programem „Opolskie innowacyjne 2”.
Przykłady ze Styrii, Finlandii, Hiszpanii i Francji pokazują, że lokalny produkt może stać się marką całego regionu. Kluczowe są: współpraca producentów, wysoka jakość, wspólna marka, innowacje oraz połączenie żywności z gastronomią i turystyką. Styria zbudowała rozpoznawalność wokół oleju z pestek dyni, Finlandia rozwija klastry żywnościowe, producenci ryżu Calasparra w Hiszpanii wspólnie inwestują w jakość i promocję, a francuskie marki regionalne ułatwiają małym producentom wspólne wejście na rynek.
Te doświadczenia chcemy przekładać na konkretne wsparcie opolskich przedsiębiorców.
W przypadku „Opolskie Innowacyjne 2” – Działanie 1.2 FEO 2021–2027 MŚP mogą otrzymać m.in.:
• do 120 tys. zł na praktyczne prace dyplomowe realizowane we współpracy z uczelnią,
• do 200 tys. zł na proinnowacyjne usługi B+R świadczone przez akredytowane jednostki badawczo-rozwojowe.
Minimalny wkład własny przedsiębiorcy wynosi 20% kosztów kwalifikowalnych.
Dla producentów żywności to możliwość wykorzystania badań i wiedzy naukowej do rozwoju nowych i ulepszonych produktów, technologii i procesów produkcyjnych.
„Opolskie Konkurencyjne 2” – Działanie 1.7 FEO 2021–2027
MŚP mogą otrzymać voucher do 195 tys. zł na profesjonalne usługi świadczone przez akredytowane Instytucje Otoczenia Biznesu. Wsparcie ma formę refundacji, przy minimum 20% wkładu własnego.
To instrument, który może pomóc producentom m.in. w rozwoju oferty, marketingu, sprzedaży, organizacji firmy oraz budowaniu współpracy i wspólnej marki.
– Szczególny potencjał widzimy we współpracy grup producentów wspólnym rozwijaniu produktów i jakości, budowaniu marki, przygotowaniu do certyfikacji i oznaczeń geograficznych oraz łączeniu lokalnej żywności z gastronomią i turystyką – zaznacza Marcin Staniszewski.
SMEOrigin dostarcza sprawdzonych europejskich rozwiązań, a Działania 1.2 i 1.7 pozwalają przekładać tę wiedzę na praktyczne wsparcie przedsiębiorców.
Wyjaśnijmy, że Projekt SMEOrigin jest realizowany w ramach Interreg Europe 2021–2027, współfinansowanego przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Projekty „Opolskie Innowacyjne 2” i „Opolskie Konkurencyjne 2” są realizowane w ramach Funduszy Europejskich dla Opolskiego 2021–2027 i finansowane z EFRR.
To właśnie rozwój usług, innowacyjność, współpraca przedsiębiorców oraz wykorzystanie lokalnych zasobów mogą stworzyć przestrzeń do budowania nowoczesnego systemu wsparcia dla producentów regionalnej żywności.
– Chcemy, aby zdobyte doświadczenia nie pozostały jedynie inspiracją. Powinny przełożyć się na konkretne rozwiązania dla przedsiębiorców z Opolszczyzny. Usługi wspierające rozwój produktów regionalnych i tych, które aspirują do oznaczeń geograficznych – podkreśla Michał Wojczyszyn, dyrektor Opolskiego Centrum Rozwoju Gospodarki.
Jak podkreśla Susanne Urschler ze Styrii, współpraca między regionami ma służyć właśnie temu, aby lokalne doświadczenia mogły inspirować partnerów w całej Europie.
– Mamy ogromną wiedzę i kompetencje w styryjskim sektorze spożywczym. Naszym celem jest połączenie ludzi, którzy za nim stoją, i dzięki temu maksymalizacja ich potencjału. Siedmiu partnerów projektu z siedmiu regionów pokazuje to, co najlepsze w swoich produktach i kulturze. Będziemy kontynuować współpracę i rozwijać nowe inicjatywy. Opolskie adoptuje sprawdzone rozwiązania – mówi Susanne Urschler.
Wyjaśnijmy, że SMEOrigin może pomóc odpowiedzieć na pytanie, jak taki model zbudować na Opolszczyźnie, zarówno wokół produktów już rozpoznawalnych, jak i tych, które dopiero mają szansę stać się regionalnymi markami i uzyskać europejskie oznaczenia geograficzne.
Ważnym elementem są również cyfryzacja, zrównoważony rozwój oraz wykorzystanie produktów lokalnych w rozwoju gospodarczym i turystycznym regionów.
